\chapter{函数的积分} \section{积分的概念} 问题来源:求曲边梯形的面积。方法:将所求区域分割为小长方形、将面积叠加来逼近。 \begin{definition} 设$f: [a,b] \to \realnum$,如果$\exists A \in \realnum$使得$\forall \varepsilon > 0, \exists \delta > 0$,对于区间$[a,b]$上任意有限分割$T: a = x_0 < x_1 < x_2 < \cdots < x_n = b$,记分割宽度$\Vert T \Vert = \max \limits_{i = 1, 2, \cdots, n} \Delta x_i, \Delta x_i = x_i - x_{i-1}, i = 1, 2, \cdots, n$。只要$\Vert T \Vert < \delta$,都有 \[\left| \sum_{i = 1}^n f(c_i) \Delta x_i = A \right| < \varepsilon\] 其中$c_i \in [x_{i-1}, x_i]$任取,$i = 1, 2, \cdots, n$。 这时称$f$在$[a,b]$上Riemann可积,记为$f \in R[a,b]$,并记 \[\tolim{\Vert T \Vert}{0} \sum_{i=1}^n f(c_i) \Delta x_i = A = \int_a^b f(x) \dif x\] 称为$f$在$[a,b]$上的积分值,$a$称为积分下限,$b$称为积分上限。 \end{definition} \begin{proposition}[积分的线性性质] 设$f, g \in R[a, b]$,$\alpha, \beta \in \realnum$,则 \[\alpha f + \beta g \in R[a,b]\] 且 \[\int_a^b [\alpha f(x) + \beta g(x)] \dif x = \alpha \int_a^b f(x) \dif x + \beta \int_a^b g(x) \dif x\eqper\] \end{proposition} \begin{proof} 任取$[a,b]$上有限分割$T: a = x_0 < x_1 < x_2 < \cdots < x_n = b$。令$\Delta x_i = x_i - x_{i-1}$,$\forall c_i \in [x_{i-1}, x_i], i = 1, 2, \cdots, n$,考虑相应的和式 \[\sum_{i=1}^n [\alpha f(c_i) + \beta g(c_i)] \Delta x_i = \alpha \sum_{i=1}^n f(c_i) \Delta x_i + \beta \sum_{i=1}^n g(c_i) \Delta x_i\] 设$\Vert T \Vert \max \limits_{i = 1, 2, \cdots, n} \Delta x_i$。令$\Vert T \Vert \to 0$。等式右侧有极限$\alpha \dint_a^b f(c_i) \Delta x_i + \beta \dint_a^b g(c_i) \Delta x_i$。因此左侧有相同的极限,依照定义$\alpha f + \beta g \in R[a,b]$且 \[\int_a^b [\alpha f(x) + \beta g(x)] \dif x = \alpha \int_a^b f(x) \dif x + \beta \int_a^b g(x) \dif x\eqper\] \end{proof} \begin{proposition}[积分的保号性质] 设$f \in R[a,b]$,且$f \geq 0$,则 \[\int_a^b f(x) \dif x \geq 0 \eqper\] \end{proposition} \begin{corollary}[积分的保序性质] 设$f, g \in R[a,b]$,且$f \geq g$,则 \[\int_a^b f(x) \dif x \geq \int_a^b g(x) \dif x \eqper\] \end{corollary} \begin{corollary} 设$\abs{f}, f \in R[a,b]$,则 \[\left| \int_a^b f(x) \dif x \right| \leq \int_a^b \vert f(x) \vert \dif x \eqper\] \end{corollary} \begin{proposition}[积分的区间可加性质] 设$a < c < b$,则 \[f \in R[a,b] \Leftrightarrow f \in R[a,c] \text{且} f \in R[c,b]\] 这时有 \[\int_a^b f(x) \dif x = \int_a^c f(x) \dif x + \int_c^b f(x) \dif x\eqper\] \end{proposition} 我们规定: \[\int_a^a f(x) \dif x = 0,\quad \int_b^a f(x) \dif x = -\int_a^b f(x) \dif x\eqper\] \begin{corollary} \[\int_a^b f(x) \dif x + \int_b^a f(x) \dif x = \int_a^a f(x) \dif x\eqper\] \end{corollary} \begin{corollary} \[\int_a^c f(x) \dif x = \int_a^b f(x) \dif x + \int_b^c f(x) \dif x\eqper\] \end{corollary} \section{定积分的计算} \begin{enumerate} \item 利用定义:为简化计算通常取均匀分割 \[T: \Delta x = \frac{b-a}{n}, x_i = a + i\Delta x, i = 0, 1, \cdots, n\] 则可以取$c_i = x_i$,于是有 \[\int_a^b f(x) \dif x = \tolim{n}{\infty} \sum_{i=1}^n f(x_i) \Delta x\] \item 借助几何定义:$f(x)$在$x$轴上方围成的面积$-$ $f(x)$在$x$轴下方围成的面积。 \end{enumerate} \begin{example} $f_1(x) \equiv c, x \in [a,b]$,求$\int_a^b f(x) \dif x$。 \end{example} \begin{proof}[解] 取分割$\Delta x = \dfrac{b-a}{n}$,$x_i = a + i \Delta x$。则分割宽度$\Vert T \Vert = \dfrac{b-a}{n}$。因此$\Vert T \Vert \to 0 \Leftrightarrow n \to \infty$。考察分割时函数的和式 \[\sum_{i=1}^n f(x_i) \Delta x = \sum_{i=1}^n c \Delta x = c\sum_{i=1}^n \Delta x = c(b-a)\] 因此 \[\int_a^b f(x) \dif x = \tolim{n}{\infty} \sum_{i=1}^n f(x_i) \Delta x = c(b-a)\] 即 \[\int_a^b c \dif x = c(b-a) \eqper \qedhere\] \end{proof} \begin{corollary}[积分的估值性质] 设$f \in R[a,b]$且$m \leq f(x) \leq M$,则 \[m(b-a) \leq \int_a^b f(x) \dif x \leq M(b-a)\eqper\] \end{corollary} \begin{theorem}[Newton-Leibniz公式] 设函数$f$在$[a,b]$上可积,且在$(a,b)$上有原函数$F$,如果$F$在$(a,b)$上连续,那么必有 \[\int_a^b f(x) \dif x = F(b) - F(a)\eqper\] 其中$F(b) - F(a)$也记为$\eval{F(x)}_a^b$。 \end{theorem} 上面的定理中的式子也可以写成: \[\int_a^b \deriv{F}(x) \dif x = \int_a^b \dif F(x) = \eval{F(x)}_a^b\eqper\] \begin{proof} 取$[a,b]$上均匀分割$T: a = x_0 < x_1 < x_2 < \cdots < x_n = b$,其中$x_i = a + i \Delta x, i = 0,1, \cdots, n, \Delta x = \dfrac{b - a}{n}$。这时有 \[F(b) - F(a) = \sum_{i=1}^n [F(x_i) - F(x_{i-1})]\] 在每个区间上应用Lagrange中值定理,得 \[F(x_i) - F(x_{i-1}) = \deriv{F}(c_i) \Delta x, c_i \in (x_{i-1}, x_i)\] 已知$\deriv{F} = f \in R[a,b]$,因此 \[\tolim{n}{\infty} \sum_{i=1}^n f(c_i) \Delta x = \int_a^b f(x) \dif x\] 这说明 \[F(b) - F(a) = \int_a^b f(x) \dif x\eqper \qedhere\] \end{proof} 因此可以将求可积函数$f$的积分问题转化为求$f$的原函数的问题。 \section{可积函数的性质} 目的:寻找可积函数的特性,寻找函数可积的判别条件。 \begin{proposition}[可积函数的有界性] 若$f \in R[a,b]$,则$f$在$[a,b]$上有界。 \end{proposition} \begin{proof} 令$\int_a^b f(x) \dif x = A$,根据积分的定义,存在均匀分割 \[T: x_i = a + i\Delta x, i = 0, 1, \cdots, n, \Delta x = \frac{b - a}{n}\] 使得 \[\left|\sum_{i=1}^n f(c_i) \Delta x - A\right| < 1, c_i \in [x_{i-1}, x_i]\text{任取}, i = 1, 2, \cdots, n\] 由此导出 \[\left|\sum_{i=1}^n f(c_i) \Delta x \right| < \left|\sum_{i=1}^n f(c_i) \Delta x - A\right| + \abs{A} < 1 + \abs{A}\] 因此 \[\left|\sum_{i=1}^n f(c_i) \right| \leq \frac{1 + \abs{A}}{\Delta x}\] 进一步有 \[\vert f(c_i) \vert \leq \left| \sum_{i=1}^n f(c_i) \right| + \left| \sum_{i=2}^n f(c_i)\right| \leq \frac{1 + \abs{A}}{\Delta x} + \left| \sum_{i=2}^n f(x_i) \right|\] 即 \[\vert f(x) \vert \leq \frac{1 + \abs{A}}{\Delta x} + \left|\sum_{i\neq 1}^n f(x_i)\right| = M_1, \forall x \in [x_0, x_1]\] 类似地可以得到 \begin{align*} \vert f(x) \vert \leq \frac{1 + \abs{A}}{\Delta x} + \left|\sum_{i\neq 2}^n f(x_i)\right| & = M_2, \forall x \in [x_1, x_2]\\ \vdots & \\ \vert f(x) \vert \leq \frac{1 + \abs{A}}{\Delta x} + \left|\sum_{i\neq n}^n f(x_i)\right| & = M_n, \forall x \in [x_{n-1}, x_n] \end{align*} 将这$n$个式子综合起来就可以得到 \[\vert f(x) \vert \leq \max \{M_1, \cdots, M_n\}, \forall x \in [a,b] \eqper \qedhere\] \end{proof} \begin{remark} 有界是可积的必要条件,但不是充分条件。$f$在$[a,b]$上有界未必可积,例如Dirichlet函数$D(x)$。 \end{remark} \begin{proposition}[连续函数的可积性] $C[a,b] \subset R[a,b]$。 \end{proposition} \begin{corollary}[积分中值定理] 设$f,g \in C[a,b]$,且$g(x)$不变号,则$\exists c \in [a,b]$使 \[\int_a^b f(x)g(x) \dif x = f(c) \int_a^b g(x) \dif x\eqper\] 特例:设$f \in C[a,b]$,则$\exists c_0 \in [a,b]$使得 \[f(c_0) = \frac{1}{b-a} \int_a^b f(x) \dif x\] 这称为$f$在区间$[a,b]$上的平均值。 \end{corollary} \begin{proof} 不妨设$g(x) \geq 0$,由保号性$\int_a^b g(x) \dif x \geq 0$。同时已知$f \in C[a,b]$,根据最值性质,存在$m = \min \limits_{a \leq x \leq b} f(x) , M = \max \limits_{a \leq x \leq b} f(x)$。这导出 \[mg(x) \leq f(x)g(x) \leq Mg(x), x \in [a,b]\] 应用积分的保序性与线性性质有 \[m \int_a^b g(x) \dif x \leq \int_a^b f(x)g(x) \dif x \leq M \int_a^b g(x) \dif x\] 不妨设$\dint_a^b g(x) \dif x > 0$,那么上式导出 \[m \leq \frac{\dint_a^b f(x)g(x) \dif x}{\dint_a^b g(x) \dif x} \leq M\] 由连续函数介质性质$\exists c \in [a,b]$使得 \[f(c) = \frac{\dint_a^b f(x)g(x) \dif x}{\dint_a^b g(x) \dif x} \eqper \qedhere\] \end{proof} \section{微积分基本定理} 变上限积分:设$f \in R[a,b]$,则$\forall x \in [a,b], f \in R[a,x]$。定义 \[F(x) = \int_a^x f(t) \dif t\] 由此得到函数$F: [a,b] \to \realnum$。 记号约定: \[C^n (a,b) = \{f \in C(a,b) \mid f^{(n)} \in C(a,b)\}\\ C^n [a,b] = \{f \in C[a,b] \mid f^{(n)} \in C[a,b]\}\] \begin{theorem} 设$f$在$[a,b]$上可积,那么带变动上限的积分$F(x) = \int_a^x f(t) \dif t$在$[a,b]$上连续。 \end{theorem} \begin{proof} 任取$x, x + \Delta x \in [a,b], \Delta x > 0$ \begin{align*} F(x + \Delta x) - F(x) & = \int_a^{x+\Delta x} f(t) \dif t - \int_a^x f(t) \dif t\\ & = \int_a^{x + \Delta x} f(t) \dif t + \int_x^a f(t) \dif t \\ & = \int_x^{x + \Delta x} f(t) \dif t \end{align*} 已知可积函数有界,再由估值不等式得到 \[\vert F(x + \Delta x) - F(x) \vert \leq \int_x^{x + \Delta x} \vert f(t) \vert \dif t \leq M \Delta x\] 因此 \[\tolim{\Delta x}{0} \vert F(x + \Delta x) - F(x) \vert = 0\] 因此$F(x)$连续。 \end{proof} \begin{theorem} 设函数$f$在$[a,b]$上可积且连续,那么$F$可导且 \[\deriv{F}(x) = f(x)\eqper\] \end{theorem} \begin{proof} 已知 \[F(x + \Delta x) - F(x) = \int_x^{x + \Delta x} f(t) \dif t\] 若$f \in C[a,b]$,则可应用积分中值定理:$\exists c \in (x, x + \Delta x)$满足 \[F(x + \Delta x) - F(x) = \int_x^{x + \Delta x} f(t) \dif t = f(c) \Delta x\] 即 \[\frac{F(x + \Delta x) - F(x)}{\Delta x} = f(c) \quad (\Delta x \neq 0)\] 令$\Delta x \to 0$,则$c \to x$,进而$f(c) \to f(x)$。 \end{proof} 结论:设$f \in R[a,b]$,则$F(x) = \int_a^x f(t) \dif t \in C[a,b]$。又若$f \in C[a,b]$,则$F \in C^1 [a,b]$且$\deriv{F}(x) = f(x)$,$\forall x \in [a,b]$。这就是下面的 \begin{theorem}[微积分基本定理] 设$f \in C[a,b]$,则 \[\frac{\dif}{\dif x} \int_a^x f(t) \dif t = f(x), \forall x \in [a,b]\] 或写成 \[\dif \int_a^x f(t) \dif t = f(x) \dif x, \forall x \in [a,b] \eqper\] \end{theorem} \begin{theorem}[Newton-Leibniz公式] 设$F \in C^1 [a,b]$,则 \[\int_a^b \deriv{F}(x) \dif x = \eval{F(x)}_a^b\] 或写成 \[\int_a^b \dif F(x) = \eval{F(x)}_a^b\eqper\] \end{theorem} \begin{remark} 考虑变下限积分的导数:若$f$连续, \[\frac{\dif}{\dif x} \int_x^c f(t) \dif t = \frac{\dif }{\dif x} \left[-\int_c^x f(t) \dif t\right] = -f(x)\eqper\] \end{remark} \begin{example} 求$\tolim{x}{0} \dfrac{1}{x^3} \dint_0^x tf(t) \dif t$,其中$f$满足$f(0) = 0$,且$\deriv{f}(0)$存在。 \end{example} \begin{proof}[解] 考虑应用L'Hospital法则: \[\frac{\dif}{\dif x} \int_0^x tf(t) \dif t = x f(x)\] 因此 \begin{align*} \text{所求} & = \tolim{x}{0} \frac{1}{\deriv{\left(x^3\right)}} \deriv{\left(\int_0^x tf(t) \dif t\right)} = \tolim{x}{0} \frac{xf(x)}{3x^2}\\ & = \frac{1}{3} \tolim{x}{0} \frac{f(x)}{x} = \frac{1}{3} \tolim{x}{0} \frac{f(x) - f(0)}{x - 0} = \frac{\deriv{f}(0)}{3} \eqper\qedhere \end{align*} \end{proof} \begin{example} 设$f \in C[a,b], u(t), v(t)$可导且$a \leq u(t), v(t) \leq b$。计算导数 \[\frac{\dif }{\dif t}\int_{v(t)}^{u(t)} f(x) \dif x\eqper\] \end{example} \begin{proof}[解] 记 \[F(u) = \int_a^u f(x) \dif x\] 则$\deriv{F}(u) = f(u)$。 因此有 \begin{align*} \int_v^u f(x) \dif x & = \int_v^a f(x) \dif x + \int_a^u f(x) \dif x\\ & = \int_a^u f(x) \dif x - \int_a^v f(x) \dif x\\ & = F(u) - F(v) \intertext{应用链式法则} \frac{\dif }{\dif t} \int_{v(t)}^{u(t)} f(x) \dif x & = \frac{\dif}{\dif t} [F(u) - F(v)]\\ & = \deriv{F}(u)\deriv{u} - \deriv{F}(v) \deriv{v}\\ & = f(u(t))\deriv{u}(t) - f(v(t))\deriv{v}(t) \eqper\qedhere \end{align*} \end{proof} \section{分部积分与换元} \subsection{分部积分} 分部积分公式 \[\int_a^b u(x) \deriv{v}(x) \dif x = \eval{u(x) v(x)}_a^b - \int_a^b v(x) \deriv{u}(x) \dif x\] 或者可以写成 \[\int_a^b u(x) \dif [v(x)] = \eval{u(x) v(x)}_a^b - \int_a^b v(x) \dif [u(x)]\] \begin{example} 求$I = \dint_0^\pi x^3 \sin x \dif x$。 \end{example} \begin{proof}[解] 考虑应用分部积分。取$u = x^3, v = -\cos x$。 \begin{align*} I & = \eval{-x^3 \cos x}_0^\pi + 3 \int_0^\pi x^2 \cos x \dif x = \pi^3 + 3 \int_0^\pi x^2 \cos x \dif x\\ & = \pi^3 + 3\left(\eval{x^2 \sin x}_0^\pi - 2\int_0^\pi x \sin x \dif x\right)\\ & = \pi^3 + 3\times 2 \int_0^\pi x \dif \cos x\\ & = \pi^3 + 6 \left(\eval{x \cos x}_0^\pi - \int_0^\pi \cos x \dif x\right)\\ & = \pi^3 + 6 \left(-\pi - \eval{\sin x}_0^\pi\right)\\ & = \pi^3 - 6\pi \eqper\qedhere \end{align*} \end{proof} 分部积分的应用:设$f$在$[a,b]$上所需的导数均存在。那么做分部积分 \begin{equation*} f(x) = f(a) + \int_a^x \deriv{f}(t) \dif t \tag{1} \label{积分Taylor公式1} \end{equation*} 同时注意到 \begin{align*} \int_a^x f(t) \dif t & = \int_a^x \deriv{f}(t) \dif (t - x)\\ & = \eval{(t - x) \deriv{f}(t)}_a^x - \int_a^x (t-x)f^{\prime \prime}(t) \dif t\\ & = (x-a) \deriv{f}(a) - \int_a^x (t-x)f^{\prime \prime} (t) \dif t \tag{2} \label{积分Taylor公式2} \end{align*} 将\eqref{积分Taylor公式2}式带回\eqref{积分Taylor公式1}式得到 \[f(x) = f(a) + \deriv{f}(a) (x-a) + \int_a^x (x-t)f^{\prime \prime} (t) \dif t\] 类似地有 \begin{align*} \int_a^x (x-t)f^{\prime \prime} (t) \dif t & = -\frac{1}{2} \int_a^x f^{\prime \prime} (t) \dif \left[(t-x)^2\right]\\ & = -\frac{1}{2} \left(\eval{\left((t-x)^2 f^{\prime \prime} (t)\right)}_a^x - \int_a^x (t-x)^2 f^{\prime \prime \prime} (t) \dif t\right)\\ & = \frac{1}{2} (x-a)^2 f^{\prime \prime} (a) + \frac{1}{2} \int_a^x (t-x)^2 f^{\prime \prime \prime} (t) \dif t \tag{3} \label{积分Taylor公式3} \end{align*} 将\eqref{积分Taylor公式3}式带回\eqref{积分Taylor公式2}式中,有 \[f(x) = f(a) + \deriv{f}(a) (x-a) + \frac{1}{2} (x-a)^2 f^{\prime \prime}(a) + \frac{1}{2}\int_a^x (x-t)^2 f^{\prime \prime \prime}(t) \dif t\] 不断如此重复,我们有 \begin{theorem}[带积分余项的Taylor公式] 设函数$f$在$(a,b)$上有直到$n+1$阶的连续导函数,那么对任意固定的$x_0 \in (a,b)$,我们有 \[f(x) = f(x_0) + \frac{1}{1!}\deriv{f}(x_0) (x-x_0) + \cdots + \frac{1}{n!}f^{(n)}(x_0)(x-x_0)^n + R_n(x)\] 其中 \[R_n(x) = \frac{1}{n!}\int_{x_0}^x (x-t)^n f^{(n+1)}(t) \dif t, x \in (a, b)\eqper\] \end{theorem} \subsection{定积分换元法} \begin{theorem} 设$f \in C(I)$,$I$为区间,$\varphi \in C^1 [\alpha, \beta]$,且$\varphi([\alpha, \beta]) \subset I$。令$\varphi(\alpha) = a, \varphi(\beta) = b$,则 \[\int_a^b f(x) \dif x = \int_\alpha^\beta f(\varphi(t))\deriv{\varphi}(t) \dif t\eqper\] \end{theorem} \begin{remark} 不定积分换元公式中$x = \varphi(t)$要存在反函数,而定积分的换元$x = \varphi(t)$并不要求单调性或反函数的存在性,只要函数$\varphi$的值域落在$f$的连续区间内(不必完全在$[a,b]$内)。 \end{remark} \begin{proof} 记$F(u) = \dint_a^u f(x) \dif x$,则$\deriv{F}(u) = f(u) \in C(I)$。已知$\varphi \in C^1 [a,b]$,且$\varphi([\alpha, \beta]) \subset I$,应用链式法则求导公式 \[\frac{\dif}{\dif t}[F(\varphi(t))] = \deriv{F}(\varphi(t))\deriv{\varphi}(t) \in C[\alpha, \beta]\] 再应用Newton-Leibniz公式 \[\int_\alpha^\beta f(\varphi(t))\deriv{\varphi}(t) \dif t = \eval{F(\varphi(t))}_\alpha^\beta = \int_{\varphi(\alpha)}^{\varphi(\beta)} f(x) \dif x = \int_a^b f(x) \dif x\eqper\qedhere\] \end{proof} \subsubsection{对称区间积分} 设$f \in R[-a,a]$。由区间可加性 \[\int_{-a}^a f(x) \dif x = \int_0^a f(x) \dif x + \int_{-a}^0 f(x) \dif x \tag{1} \label{对称区间积分1}\] 在区间$[-a,0]$的积分中引入换元$x = -t$,则 \[\dif x = - \dif t, x(0) = 0, x(-a) = a\] 因此 \[\int_{-a}^0 f(x) \dif x = - \int_a^0 f(-t) \dif t = \int_0^a f(-x) \dif x \tag{2} \label{对称区间积分2}\] 将\eqref{对称区间积分2}式带入\eqref{对称区间积分1}式,得到 \[\int_{-a}^a f(x) \dif x = \int_0^a f(x) \dif x + \int_0^a f(-x) \dif x\eqper\] 因此对函数$f \in [-a,a]$ \begin{enumerate} \item 若$f$为奇函数,则$\dint_{-a}^a f(x) \dif x = 0$; \item 若$f$为偶函数,则$\dint_{-a}^a f(x) \dif x = 2 \dint_0^a f(x) \dif x$。 \end{enumerate} \subsubsection{周期函数积分} 设$f \in C(-\infty, + \infty)$有周期$T > 0$。由区间可加性 \[\int_a^{a+T} f(x) \dif x = \int_a^0 f(x) \dif x + \int_0^T f(x) \dif x + \int_T^{a+T} f(x) \dif x \tag{1} \label{周期函数积分1}\] 引入换元$x = t + T$,那么 \[\dif x = \dif t, x(0) = T, x(a) = a + T\] 因此 \[\int_T^{a+T} f(x) \dif x = \int_0^a f(t + T) \dif t = \int_0^a f(t) \dif t \tag{2} \label{周期函数积分2}\] 将\eqref{周期函数积分2}式带入\eqref{周期函数积分1}式中,得到 \[\int_a^{a+T} f(x) \dif x = \int_a^0 f(x) \dif x + \int_0^T f(x) \dif x + \int_0^a f(x) \dif x = \int_0^T f(x) \dif x \text{对} \forall a \in \realnum\text{成立。}\] \section{Riemann可积函数理论} 目标:寻找函数Riemann可积的充分必要条件。 假设$f: [a,b] \to \realnum$有界,记 \[M = \sup \limits_{a \leq x \leq b} f(x), \quad m = \inf \limits_{a \leq x \leq b} f(x)\] 记$\omega = M - m$,称为$f$在$[a,b]$上的振幅。 对分割$T: a = x_0 < x_1 < \cdots < x_n = b$,记 \[\Delta x_i = x_i - x_{i-1}, i = 1, 2, \cdots, n \eqco \Vert T \Vert = \max \limits_{i=1, 2, \cdots, n} \Delta x_i\] 在每个子区间上,分别记函数的上下确界和振幅为 \[M_i = \sup \limits_{[x_{i-1}, x_i]} f\eqco m_i = \inf \limits_{[x_{i-1}, x_i]} f \eqco \omega_i = M_i - m_i\] 同时我们定义Darboux上下和: \[\text{上和:}\overline{S}(f, T) = \sum_{i=1}^n M_i \Delta x_i \eqco \text{下和:}\underline{S}(f, T) = \sum_{i=1}^n m_i \Delta x_i\eqper\] \begin{corollary} \[0 \leq \overline{S}(f, T) - \underline{S}(f, T) = \sum_{i=1}^n \omega_i \Delta x_i\eqper\] \end{corollary} 再记Riemman和为 \[S(f,T) = \sum_{i=1}^n f(c_i) \Delta x_i, c_i \in [x_{i-1}, x_i]\text{任取}, i = 1, 2, \cdots, n\] \begin{corollary} \[\underline{S}(f,T) \leq S(f, T) \leq \overline{S}(f, T) \eqper\] \end{corollary} 在$x_0$与$x_1$之间多加一个分割点$t$,获得加细的分割$T^\prime: a = x_0 < t < x_1 < x_2 < \cdots < x_n = b$记 \[M_1^\prime = \sup \limits_{[x_{0}, t]}\eqco m_1^\prime = \inf \limits_{[x_0,t]} f\eqco M_2^\prime = \sup \limits_{[t,x_1]} f\eqco m_2^\prime \inf_{[t,x_1]} f\] 易得 \[M_1^\prime, M_2^\prime \leq M_1, m_1 \leq m_1^\prime, m_2^\prime\] 分割加细之后的Darboux和 \begin{align*} \overline{S}(f, T^\prime) & = M_1^\prime (t-x_0) + M_2^\prime (x_1 - t) + \sum_{i=2}^n M_i \Delta x_i\\ & \leq M_1 (t-x_0) + M_1(x_1 - t) + \sum_{i=2}^n M_i \Delta x_i\\ & = \overline{S}(f,T)\\ \underline{S}(f, T^\prime) & = m_1^\prime (t-x_0) + m_2^\prime (x_1 - t) + \sum_{i=2}^n m_i \Delta x_i\\ & \geq m_1 (t-x_0) + m_1(x_1 - t) + \sum_{i=2}^n m_i \Delta x_i\\ & = \underline{S}(f, T) \end{align*} \begin{corollary} 对任意的加细分割$T^\prime$有 \[\overline{S}(f, T^\prime) \leq \overline{S}(f, T)\eqco \underline{S}(f, T^\prime) \geq \underline{S}(f, T)\eqper\] \end{corollary} \begin{corollary} 设$T_1, T_2$为$[a,b]$上的任意两个有限分割,则 \[m(b-a) \leq \underline{S}(f, T_1) \leq \overline{S}(f, T_2) \leq M(b-a)\eqper\] \end{corollary} \begin{proof} 记$T_0$是区间$[a,b]$两个端点构成的分割,再记$T_1 + T_2$为$T_1$与$T_2$合成的分割。那么有 \begin{align*} \underline{S}(f, T_0) \leq \underline{S}(f, T_1) & \leq \underline{S}(f, T_1 + T_2)\\ & \leq \overline{S}(f, T_1 + T_2) \leq \overline{S}(f, T_2) \leq \overline{S}(f, T_0) \end{align*} 注意$\underline{S}(f, T_0) = m(b-a), \overline{S}(f, T_0) = M(b-a)$。 \end{proof} 我们引入上下积分: \[\text{上积分:}\overline{\int_a^b} f(x) \dif x = \inf \limits_T \overline{S}(f, T)\] \[\text{下积分:}\underline{\int_a^b} f(x) \dif x = \sup \limits_T \underline{S}(f, T)\] \begin{corollary}\label{Riemann可积推论4} 设$T_1, T_2$为$[a,b]$上任意两个有限分割,则 \[\underline{S}(f, T_1) \leq \underline{\int_a^b} f(x) \dif x \leq \overline{\int_a^b}f(x) \dif x \leq \overline{S}(f, T_2)\] \end{corollary} \begin{proof} 依照上下界的定义,第一和第三个不等号成立。假设$\beta = \sup \limits_T \underline{S}(f, T) > \alpha = \inf \limits_T \overline{S}(f, T)$,记$2 \varepsilon = \beta - \alpha > 0$。由确界的定义, \begin{equation*} \left. \begin{aligned} \exists T_1 \text{使得} \underline{S}(f, T_1) \in (\beta - \varepsilon, \beta]\\ \exists T_2 \text{使得} \overline{S}(f, T_2) \in [\alpha, \alpha + \varepsilon) \end{aligned} \right\} \overline{S}(f, T_2) \leq \underline{S}(f, T_1) \end{equation*} 这与推论\ref{Riemann可积推论4}矛盾。 \end{proof} \begin{theorem}[Darboux定理] 对$[a,b]$上的任意有界函数,有 \[\overline{\int_a^b}f(x) \dif x = \tolim{\Vert T \Vert}{0}\overline{S}(f, T) \eqco \underline{\int_a^b}f(x) \dif x = \tolim{\Vert T \Vert }{0} \underline{S}(f, T)\] \end{theorem} \begin{proof} 假设极限存在。由下界的定义,极限保序 \[\alpha = \overline{\int_a^b}f(x) \dif x \leq \tolim{\Vert T \Vert}{0} \overline{S}(f, T)\] 由下确界的性质,$\forall \varepsilon > 0$,$\exists T_1$使得$\alpha \leq \overline{S}(f, T_1) < \alpha + \varepsilon$。因此只要极限存在,必有 \[\tolim{\Vert T \Vert}{0} \overline{S}(f, T) = \alpha\] \end{proof} \begin{theorem} 设$f:[a,b] \to \realnum$有界,则以下结论等价: \begin{enumerate} \item $f \in R[a,b]$; \item $\tolim{\Vert T \Vert}{0} \left[\overline{S}(f, t) - \underline{S}(f, T)\right] = \tolim{\Vert T \Vert}{0} \displaystyle\sum_{i=1}^n \omega_i\Delta x_i = 0$; \item $\forall \varepsilon > 0$,存在分割$T$,使得$0 \leq \overline{S}(f, T) - \underline{S}(f, T) < \varepsilon$; \item $\overline{\dint_a^b}f(x) \dif x = \underline{\dint_a^b} f(x) \dif x$。 \end{enumerate} \end{theorem} \begin{theorem} 设$f$是定义在$[a,b]$上的单调函数,则$f$在$[a,b]$上可积。 \end{theorem} \begin{proof} 不妨令函数单调增,$f(b) > f(a)$。任取一个$[a,b]$上的分割$T$,由$f$的单调性 \begin{align*} 0 & \leq \sum_{i=1}^n \omega_i \Delta x_i = \sum_{i=1}^n (M_i - m_i) \Delta x_i = \sum_{i=1}^n [f(x_i) - f(x_{i-1})] \Delta x_i\\ & \leq \Vert T \Vert \sum_{i=1}^n [f(x_i) - f(x_{i-1})] = \Vert T \Vert [f(b) - f(a)] \end{align*} 由此可得 \[\tolim{\Vert T \Vert}{0}\sum_{i=1}^n \omega_i \Delta x_i = 0\] 因此$f \in R[a,b]$。 \end{proof} \begin{theorem} 设$f: [a,b] \to \realnum$是连续函数,则$f$在$[a,b]$上可积。 \end{theorem} \begin{proof} $f$在$[a,b]$上一致连续,因此$\forall \varepsilon > 0$,$\exists \delta > 0$使得$\forall x, b \in [a,b]$,只要$\vert x - y \vert < \delta$都有$\vert f(x) - f(y) \vert < \varepsilon$。 那么只要任取$[a,b]$上的一个分割$T$满足$\Vert T \Vert < \delta$,那么对于分割的每个子区间$[x_{i-1}, x_i]$都有$\Delta x_i = x_i - x_{i-1} < \delta$。因此$f$在$[x_{i-1}, x_i]$上的振幅$\omega_i = M_i - m_i \leq \varepsilon$。那么 \[0 \leq \sum_{i=1}^n \omega_i \Delta x_i \leq \varepsilon \sum_{i=1}^n \Delta x_i = \varepsilon(b-a)\] 由此可得 \[\tolim{\Vert T \Vert}{0}\sum_{i=1}^n \omega_i \Delta x_i = 0\] 因此$f \in R[a,b]$。 \end{proof} \section{Lebesgue定理} \begin{definition} 定义函数$f$的间断点集$D(f) = \{x_0 \in [a,b] \mid f\text{在}x_0\text{间断}\}$。 \end{definition} \begin{definition} 设$A$为实数的集合。如果对任意给定的$\varepsilon > 0$,存在至多可数的一列开区间$\{I_n, n \in \naturalnum^\ast\}$,使得 \begin{enumerate} \item $A \subset \displaystyle\bigcup_{i=1}^\infty I_i$; \item $\displaystyle\sum_{i=1}^N \vert I_n \vert < \varepsilon, N = 1, 2, \cdots$($\vert I_n \vert$表示区间$I_i$的长度)。 \end{enumerate} 则称$A$为一维零测集,简称零测集。 \end{definition} \begin{proposition} 零测集有下列简单性质: \begin{enumerate} \item 至多可数个零测集的并集是零测集。 \item 设$A$为零测集,若$B \subset A$,则$B$也是零测集。 \end{enumerate} \end{proposition} \begin{theorem}[Lebesgue定理] 设$f: [a,b] \to \realnum$有界。那么$f \in R[a,b]$当且仅当$D(f)$是零测集。 \end{theorem} 换言之,有界函数可积的充要条件是其所有间断点总长度为0。 \begin{corollary} 容易由Lebesgue定理得到以下结论: \begin{enumerate} \item 若$f \in R[a,b]$,则$\abs{f} \in R[a,b]$; \item 若$f, g \in R[a,b]$,则$fg \in R[a,b]$; \item 若$f \in R[a,b]$且$\dfrac{1}{f}$有界,则$\dfrac{1}{f} \in R[a,b]$; \item 设$f \in R[a,b], \varphi \in C[\alpha, \beta]$且$f([a,b]) \subset [\alpha, \beta]$,则$\varphi \circ f \in R[a,b]$。 \end{enumerate} \end{corollary} \begin{proposition} 令$a < c < b$,则$f \in R[a,b]$当且仅当$f \in R[a,c]$且$f \in R[c,b]$。 \end{proposition} \begin{proof} 注意$D(f) \cap [a,c] \subset D(f)$,$D(f) \cap [c,b] \subset D(f)$,以及 \[D(f) = \left(D(f) \cap [a,c]\right)\cup\left(D(f) \cap [c,b]\right)\eqper\] \end{proof} \section{反常积分} 前述的积分都是研究有界函数在有限区间上的积分,如果突破这两个限制,将得到反常积分。 \subsection{无穷积分} 设$f:[a, +\infty) \to \realnum$,且$\forall A > a, f \in R[a,A]$。定义 \[\int_a^{+\infty} f(x) \dif x := \tolim{A}{+\infty} \int_a^A f(x) \dif x\] 若极限存在,则称该无穷积分收敛,否则称其发散。 类似地,我们可对$f: (-\infty, b] \to \realnum$定义 \[\int_{-\infty}^b f(x) \dif x := \tolim{B}{-\infty} \int_B^b f(x) \dif x\] 也可对$f: (-\infty, +\infty) \to \realnum$定义 \[\int_{-\infty}^{+\infty} f(x) \dif x := \int_{-\infty}^a f(x) \dif x + \int_a^{+\infty} f(x) \dif x, a \in \realnum \text{任取}\] \begin{remark} 另外可定义Principal Value主值,其收敛性较弱: \[\int_{-\infty}^{+\infty} f(x) \dif x := \tolim{A}{\infty} \int_{-A}^A f(x) \dif x \eqper\] \end{remark} \begin{example} 研究$\dint_1^{+\infty} \frac{\dif x}{x^p}$的收敛性。 \end{example} \begin{proof}[解] 对任意的$A > 1$, 若$p \neq 1$, \[\int_1^A \frac{\dif x}{x^p} = \frac{1}{1 - p} \eval{x^{1-p}}_1^A = \frac{A^{1-p} - 1}{1 - p} \to \begin{cases} \frac{1}{p-1} & p > 1\\ +\infty & p < 1 \end{cases} (A \to +\infty)\] 若$p = 1$,则 \[\int_1^A \frac{\dif x}{x} = \eval{\ln x}_1^A = \ln A \to +\infty (A \to +\infty)\] 综上,当$p > 1$时无穷积分收敛, \[\int_1^{+\infty} \frac{\dif x}{x^p} = \frac{1}{p-1}\] 当$p \leq 1$时无穷积分$\dint_a^{+\infty} \dfrac{\dif x}{x^p}$发散到无穷。 \end{proof} \begin{example}\label{广义积分例子} 讨论广义积分$\dint_e^{+\infty} \dfrac{1}{x(\ln x)^p} \dif x$的收敛性。 \end{example} \begin{proof}[解] $p = 1$时, \[\int_e^{+\infty} \frac{1}{x(\ln x)^p} \dif x = \int_e^{+\infty} \frac{1}{\ln x} \dif \ln x = \eval{\ln \ln x}_e^{+\infty} = + \infty \eqper\] $p \neq 1$时, \begin{align*} \int_e^{+\infty} \frac{1}{x(\ln x)^p} \dif x & = \int_e^{+\infty} \frac{1}{(\ln x)^p} \dif \ln x\\ & = \eval{\frac{1}{1 - p}(\ln x)^{1 - p}}_e^{+\infty}\\ & = \begin{cases} \frac{1}{p - 1}, p > 1\\ +\infty, p < 1 \end{cases} \end{align*} 综上,$\dint_1^{+\infty} \frac{1}{x (\ln x)^p} \dif x$当$p > 1$时收敛,当$p \leq 1$时发散。 \end{proof} \begin{theorem}[广义Newtown-Leibniz公式] 设$f \in C[a,+\infty)$有原函数$F \in C[a,+\infty)$,则 \[\int_a^{+\infty} f(x) \dif x = \eval{F(x)}_a^{+\infty} = \tolim{x}{+\infty} F(x) - F(a)\eqper\] 相应地,有 \[\int_{-\infty}^b f(x) \dif x = \eval{F(x)}_{-\infty}^b = F(b) - \tolim{x}{-\infty}F(x)\] \[\int_{-\infty}^{+\infty} f(x) \dif x = \eval{F(x)}_{-\infty}^{+\infty} = \tolim{x}{+\infty}F(x) - \tolim{x}{-\infty}F(x)\eqper\] \end{theorem} 分部积分、换元、积分的线性性质、保序性、积分区间可加性仍然成立。 \subsection{瑕积分} 接下来我们讨论无界函数的积分。 \begin{definition} $f$在$[a,b)$上有定义,在$b$点附近无界。此时,称$x = b$为$f$的一个瑕点。若$\forall \delta \in (0,b-a)$,$f \in R[a,b-\delta]$,且 \[\tolim{\delta}{0^+} \int_a^{b - \delta} f(x) \dif x = I\eqco\] 则称$f$在$[a,b)$上的瑕积分收敛,称$I$为$f$在$[a,b)$上的瑕积分(值),记作 \[\int_a^b f(x) \dif x = \tolim{\delta}{0^+}\int_a^{b - \delta} f(x) \dif x\eqper\] 若该极限不存在,则称瑕积分$\int_a^b f(x) \dif x$发散。 \end{definition} \begin{definition} $f$在$(a,b)$上有定义,且$a,b$为瑕点。若$\exists c \in (a,b)$,满足瑕积分$\int_a^c f(x) \dif x$与$\int_c^b f(x) \dif x$均收敛,则 \[\int_a^b f(x) \dif x := \int_a^c f(x) \dif x + \int_c^b f(x) \dif x\] 此时, \[\int_a^b f(x) \dif x = \int_a^d f(x) \dif x + \int_d^b f(x) \dif x, \forall d \in (a,b)\] \begin{align*} \int_a^b f(x) \dif x & = \tolim{\alpha}{a^+} \int_\alpha^c f(x) \dif x + \tolim{\beta}{b^-} \int_c^\beta f(x) \dif x\\ & = \lim \limits_{\alpha \to a^+, \beta \to b^-} \int_\alpha^\beta f(x) \dif x \end{align*} \end{definition} \begin{lemma}[Riemann-Lebesgue] $f$在$[a,b]$上可积或广义绝对可积($f$与$\abs{f}$均在$[a,b]$上广义可积),则 \[\tolim{\lambda}{\infty} \int_a^b f(x) \cos \lambda x \dif x = 0, \tolim{\lambda}{\infty} \int_a^b f(x) \sin \lambda x \dif x = 0\eqper\] \end{lemma} \begin{proof} 只证第一式,第二式同理。 \emph{情况一:}设$f$在$[a,b]$上可积,则$f$在$[a,b]$上有界,设其上界为$M$,那么 \[\forall x \in [a,b], \vert f(x) \leq M\] 对任意的$\lambda > 1$,令$n = \left\lfloor \lambda \right\rfloor$。将$[a,b]$区间$n$等分,有 \[x_i = a + i\frac{b-a}{n}, i = 0, 1, 2, \cdots, n\] 设 \[\omega_i(f) = \sup \{f(\xi) - f(\eta) \mid \xi, \eta \in[x_{i-1}, x_i]\}\] $f$在$[a,b]$上可积,则$\tolim{n}{\infty} \displaystyle\sum_{i=1}^n \omega_i(f) \Delta x_i = 0$。那么 \begin{align*} \left|\int_a^b f(x) \cos \lambda x \dif x \right| & = \left| \sum_{i=1}^n \int_{x_{i-1}}^{x_i} f(x) \cos \lambda x \dif x \right|\\ & \leq \left| \sum_{i=1}^n \int_{x_{i-1}}^{x_i} \left(f(x) - f(x_i)\right)\cos \lambda x \dif x \right| + \left|\sum_{i=1}^n \int_{x_{i-1}}^{x_i} f(x_i) \cos \lambda x \dif x\right|\\ & \leq \sum_{i=1}^n \omega_i(f) \Delta x_i + \sum_{i=1}^n \left|f(x_i)\right|\left|\int_{x_{i-1}}^{x_i} \cos \lambda x \dif x\right|\\ & \leq \sum_{i=1}^n \omega_i(f) \Delta x_i + \frac{2Mn}{\lambda}\\ & = \sum_{i=1}^{\left\lfloor \lambda \right\rfloor} \omega_i(f) \Delta x_i + \frac{2M \left\lfloor \lambda \right\rfloor}{\lambda} \end{align*} 当$\lambda \to +\infty$时,上式趋近于0。 \emph{情况二:}$f$在$[a,b]$上广义绝对可积。不妨设$a$为唯一的瑕点。那么$\forall \varepsilon > 0$,存在$\delta > 0$,满足$f$在$[a+\delta, b]$可积,且 \[\int_a^{a + \delta} \vert f(x) \vert \dif x < \frac{\varepsilon}{2}\] 从而 \[\left|\int_a^{a + \delta} f(x) \cos \lambda x \dif x \right| \leq \int_a^{a + \delta} \vert f(x) \vert \dif x < \frac{\varepsilon}{2}\] 因此 \[\tolim{\lambda}{+ \infty} \int_{a + \delta}^b f(x) \cos \lambda x \dif x = 0\eqper\] 于是$\exists \Lambda > 0$,当$\lambda > \Lambda$时, \[\left|\int_{a+ \delta}^b f(x) \cos \lambda x \dif x \right| < \frac{\varepsilon}{2}\] 进一步有对任意的$\lambda > \Lambda$, \begin{align*} \left|\int_a^b f(x) \cos \lambda x \dif x \right| & \leq \left|\int_a^{a + \delta} f(x) \cos x \lambda x \dif x \right| + \left|\int_{a + \delta}^b f(x) \cos \lambda x \dif x \right|\\ & < \frac{\varepsilon}{2} = \frac{\varepsilon}{2} = \varepsilon\eqper \qedhere \end{align*} \end{proof}