\chapter{定积分的应用} \section{几何应用} \subsection{平面图形的面积} \subsubsection{直角坐标系下平面图形面积的计算} 考虑由直线$x = a, x = b$及$x$轴和连续曲线$y = f(x)$所围成的曲边梯形的面积$A$。根据定积分的定义和几何意义可知, \[A = \int_a^b \abs{f(x)} \dif x\eqper\] 再考虑由曲线$y = f(x), y = g(x)$和直线$x = a, x = b$所围成的面积$A$。对于$g(x) \leq f(x), x \in [a,b]$,有 \[\dif A = [f(x) - g(x)] \dif x\] 因此 \[A = \int_a^b [f(x) - g(x)] \dif x\] 进一步若$f(x), g(x)$大小关系不确定,有 \[A = \int_a^b \abs{f(x) - g(x)} \dif x\eqper\] 最后考虑:设连续函数$\varphi(y), \psi(y)$满足 \[0 \leq \psi(y) \leq \varphi(y), y \in [c,d]\] 求由曲线$x = \varphi(y), x = \psi(y)$和直线$y = c, y = d$围成的面积$A$。 仿照上面,有 \[A = \int_c^d[\varphi(y) - \psi(y)] \dif y\eqper\] \subsubsection{极坐标系下平面图形面积的计算} 求曲线$\rho = \rho(\theta)$及射线$\theta = \alpha, \theta = \beta$所围成的面积$A$。 注意面积微元,即小扇形的面积为 \[\dif A = \frac{1}{2}\rho^2(\theta \dif \theta)\] 因此面积为 \[A = \frac{1}{2} \int_\alpha^\beta \rho^2(\theta) \dif \theta\eqper\] \subsubsection{利用参数方程求图形面积} \begin{example} 求星形线: \(\begin{cases} x = a\cos^3 t\\ y = a\sin^3 t \end{cases} t \in [0,2\pi]\) 所围成的面积。 \end{example} \begin{proof}[解] 利用对称性 \begin{align*} A & = 4A_1 = 4\int_0^a y \dif x\\ & = 4 \int_\frac{\pi}{2}^0 a \sin^3 t \cdot 3a\cos^2 t (-\sin t) \dif t\\ & = 12\int_0^\frac{\pi}{2}a^2 \sin^4 t(1 - \sin^2 t) \dif t\\ & = 12a^2 \left(\frac{3}{4} \cdot \frac{1}{2} \cdot \frac{\pi}{2} - \frac{5}{6} \cdot \frac{3}{4} \cdot \frac{1}{2} \cdot \frac{\pi}{2}\right)\\ & = \frac{3}{8} \pi a^2 \eqper \qedhere \end{align*} \end{proof} \subsection{空间体的体积} \subsubsection{已知平行截面面积的空间体的体积} 若已知平行截面面积关于$x$的函数为$A(x)$,那么体积 \[V = \int_a^b A(x) \dif x\eqper\] \subsubsection{旋转体的体积} 将$f(x), x = a, x = b$与$x$轴所围成的图形绕$x$轴旋转一周,求所得的空间体的体积。注意到每个截面的面积$A(x) = \pi y^2 = \pi f^2(x)$。因此 \[V = \int_a^b \pi f^2(x) \dif x = \pi \int_a^b f^2(x) \dif x\eqper\] \subsection{平面曲线的弧长} 将曲线$AB$取细分的点$A = M_0, M_1, M_2, \dots, M_n = B$,曲线的长度定义为 \[l = \tolim{\lambda}{0} \sum_{i=1}^n \abs{M_{i-1}M_i}\] 即折线的长度的极限。 \begin{enumerate} \item 假设曲线方程由$y = f(x)$给出,且曲线是光滑的,即$\deriv{f}(x)$在$[a,b]$上连续。那么 \[\abs{M_{i-1}M_i} = \sqrt{(\Delta x_i)^2 + (\Delta y_i)^2}(i = 1, 2, \dots, n)\] 由Lagrange中值定理可以得到 \[\Delta y_i = f(x_i) - f(x_{i-1}) = \deriv{f}(\xi_i) \cdot \Delta x_i (x_{i-1} < \xi_i < x_i)\] 这导出 \[\abs{M_{i-1}M_i} = \sqrt{1 + [\deriv{f}(\xi_i)]^2} \cdot \Delta x_i (i = 1, 2, \dots, n)\] 因而 \[\sum_{i=1}^n \abs{M_{i-1}M_i} = \sum_{i=1}^n \sqrt{1 + [\deriv{f}(\xi_i)]^2}\cdot \Delta x_i\] 那么令$\lambda = \max \limits_{1 \leq i \leq n} \abs{M_{i-1}M_i}$,$\mu = \max \limits_{1 \leq i \leq n} \{\Delta x_i\}$。$\Delta x_i \leq \abs{M_{i-1}M_i}$导出$\mu \leq \lambda$。因此$\lambda \to 0$时,有$\mu \to 0$。那么 \begin{align*} l & = \tolim{\lambda}{0} \sum_{i=1}^n \abs{M_{i-1}M_i}\\ & = \tolim{\mu}{0} \sum_{i=1}^n \sqrt{1 + [\deriv{f}(\xi_1)]^2} \cdot \Delta x_1\\ & = \int_a^b \sqrt{1 + [\deriv{f}(x)]^2}\dif x \end{align*} 因此弧长为 \[l = \int_a^b \sqrt{1 + [\deriv{f}(x)]^2} \dif x = \int_a^b \sqrt{1 + \left(\deriv{y}\right)^2} \dif x\] \item 假设曲线由参数方程 \(\begin{cases} x = x(t)\\ y = y(t) \end{cases} (\alpha \leq t \leq \beta)\) 给出,$\deriv{x}(t), \deriv{y}(t) \in C[\alpha, \beta]$且不同时为零。$t = \alpha$对应起点$A$,$t = \beta$对应重点$B$,即当$\dif t > 0$时,由$\dif l > 0$。因而弧长公式为 \[l = \int_\alpha^\beta \sqrt{\left(\deriv{x}\right)^2(t) + \left(\deriv{y}\right)^2(t)}\dif t\eqper\] \item 假设曲线段由极坐标方程$\rho = \rho(\theta)(\alpha \leq \theta \leq \beta)$给出,且$\deriv{\rho}(\theta)$在$[\alpha, \beta]$上连续。选择$\theta$作为参数,那么 \[\begin{cases} x = \rho(\theta) \cos \theta\\ y = \rho(\theta) \sin \theta \end{cases} (\alpha \leq \theta \leq \beta)\] 因此弧长公式为 \[l = \int_\alpha^\beta \sqrt{\rho^2(\theta) + \left(\deriv{\rho}\right)^2(\theta)}\dif \theta\eqper\] 对应的弧微分公式为 \[\dif l = \sqrt{\rho^2(\theta) + [\deriv{\rho}(\theta)]^2} \dif \theta\eqper\] \end{enumerate} \subsection{旋转体的侧面积} 将$y = f(x)$绕$x$轴旋转,求其侧面积。用每一点的切线旋转所得圆台的侧面积近似。侧面积为 \[\text{圆台侧面积} = \pi [y + (y + \dif y)] \cdot \dif l = 2\pi y \dif l + \pi \dif y \cdot \dif l\] 当$\dif x \to 0$时,$\dif y \cdot \dif l = o(\dif x)$,略去。 由此得到侧面积微元 \[\dif S = 2\pi y \dif l = 2\pi y \sqrt{1 + (\deriv{y})^2} \dif x\] 因此侧面积为 \[S = 2\pi \int_a^b y \sqrt{1 + (\deriv{y})^2} \dif x\] \subsection{曲率与曲率半径} 曲率问题就是研究曲线的弯曲程度的问题。 \begin{definition} 设$M_0, M$之间的弧长为$\Delta l$,$\dfrac{\Delta \alpha}{\Delta l}$为$M_0, M$之间的平均曲率。若 \[\abs{\tolim{\Delta l}{0} \frac{\Delta \alpha}{\Delta l}}\] 存在,则称$k = \abs{\tolim{\Delta l}{0} \dfrac{\Delta \alpha}{\Delta l}}$为曲线在$M_0$处的曲率。 \end{definition} 设曲线$y = f(x)$二阶可导,那么 \[k = \abs{\tolim{\Delta l}{0} \frac{\Delta \alpha}{\Delta l}} = \abs{\frac{\dif \alpha}{\dif l}}\] 又因为 \[\tan \alpha = \deriv{y}, \alpha = \arctan \deriv{y}\] 可以得到 \[\dif \alpha = \frac{1}{1 + (\deriv{y})^2} y^{\prime \prime} \dif x, \dif l = \sqrt{1 + (\deriv{y})^2}\dif x\] 由此我们能得到 \begin{theorem} 曲线的曲率公式为 \[k = \frac{\abs{y^{\prime \prime}}}{(1+(\deriv{y})^2)^\frac{3}{2}}\eqper\] \end{theorem} \begin{definition} $R = \dfrac{1}{k}$称为曲线$y = f(x)$在$M_0$处的曲率半径。 \end{definition} \section{物理应用} \subsection{引力问题} \begin{example} 设有一均匀细杆长为$2l$,质量为$M$。另有一质量为$m$的质点,位于细杆所在的直线上,与杆的近端的距离为$a$。求细杆对质点的引力$F$。 \end{example} \begin{figure}[H] \centering \begin{tikzpicture} \draw[-{Stealth[width=5pt]}] (-3,0)--(3,0) node[below] {$x$}; \node[below] at (-2.8,0) {$O$}; \node[above] at (-2.8,0) {$m$}; \node[draw=black, fill=black, circle, inner sep=0, minimum size=4pt] at (-2.8,0) {}; \node[above] at (-1,0) {$a$}; \node[above] at (0,0) {$x$}; \node[above] at (1,0) {$x + \dif x$}; \node[above] at (2.3,0) {$2l + a$}; \draw[color=red, line width=2pt] (-1,0)--(2,0); \draw[color=black!50!white, line width=2pt] (0,0)--(0.6,0); \end{tikzpicture} \end{figure} \begin{proof}[解] 取一个小区间$[x, x + \dif x]$,视为质点质量$\dfrac{M}{2l}\dif x$。 因此 \[\dif F = k \frac{m\left(\frac{M}{2l}\dif x\right)}{x^2} = \frac{kmM}{2l}\cdot \frac{1}{x^2} \dif x\] 因此合力应为 \[F = \int_a^{a + 2l} \frac{kmM}{2l} \cdot \frac{1}{x^2} \dif x = \frac{kmM}{2l} \cdot \eval{\left(-\frac{1}{x}\right)}_a^{a+2l} = \frac{kmM}{a(a+2l)}\eqper \qedhere\] \end{proof} \subsection{变力做功问题} 问题:求物体从$x = a$移到$x = b$时变力$f(x)$所做的功。注意到功的微元$\dif W = f(x) \dif x$。因此 \[W = \int_a^b f(x) \dif x \eqper\] \subsection{静力矩和质心} \subsubsection{质点系的质心} 设有若干个点$A_1, A_2, \dots, A_n$,它们的坐标分别为$(x_1, y_1), (x_2, y_2), \dots, (x_n, y_n)$,质量分别为$m_1, m_2, \dots, m_n$。 \begin{figure}[H] \centering \begin{tikzpicture} \draw[-{Stealth[width=5pt]}] (-0.5,0)--(4,0); \draw[-{Stealth[width=5pt]}] (0,-0.5)--(0,3); \node[draw=black, fill=black, circle, inner sep=0, minimum size=2pt] at (0.5,1) {}; \node[draw=black, fill=black, circle, inner sep=0, minimum size=2pt] at (1.2,0.8) {}; \node[draw=black, fill=black, circle, inner sep=0, minimum size=2pt] at (1.5,1.4) {}; \node at (2.3,1.5) {$A_i(m_i)$}; \node[draw=black, fill=black, circle, inner sep=0, minimum size=2pt] at (0.7,2) {}; \node[draw=black, fill=black, circle, inner sep=0, minimum size=2pt] at (2.5,0.5) {}; \node[draw=black, fill=black, circle, inner sep=0, minimum size=2pt] at (3.5,2.8) {}; \node[draw=black, fill=black, circle, inner sep=0, minimum size=2pt] at (2,2.3) {}; \draw[dashed] (0,1.4)--(1.5,1.4)--(1.5,0); \node[left] at (0,1.4) {$y_i$}; \node[below] at (1.5,0) {$x_i$}; \end{tikzpicture} \end{figure} 质点$A_i$对$x$轴的静力矩为$m_iy_i$,对$y$轴的静力矩为$m_ix_i$。因此质点系对$x$轴的静力矩 \[M_x = \sum_{i=1}^n m_iy_i\] 对$y$轴的静力矩 \[M_y = \sum_{i=1}^n m_ix_i\] 同时质点系的总质量 \[M = \sum_{i=1}^n m_i\] 我们可设质心的坐标为$(\overline{x}, \overline{y})$,那么 \[M_x = M\overline{y}, M_y = M\overline{x}\] 即 \[\overline{x} = \frac{\displaystyle_{i=1}^n m_i x_i}{M}, \overline{y} = \frac{\displaystyle_{i=1}^n m_i y_i}{M}\eqper\] \subsubsection{平面曲线的质心} 设线密度$\rho$为常数。将弧长区间$[0,L]$分割。任取一个小区间$[l,l + \dif l]$。将其视为坐标为$(x,y)$的质点。因此$\dif M = \rho \dif l$。那么静力矩微元 \[\dif M_x = y \rho \dif l, \dif M_y = x \rho \dif l\] 于是有 \[M_x = \int_0^L y \rho \dif l = \rho \int_0^L y \dif l, \dif M_y = \int_0^L x\rho \dif l = \rho \int_0^L x \dif l\] 同时 \[M = \int_0^L \rho \dif l = \rho \int_0^L \dif l = \rho L\] 因此质心坐标为 \[\overline{x} = \frac{\rho \int_0^L x \dif l}{\rho L} = \frac{\int_0^L x \dif l}{L}\] \subsubsection{平面薄板的质心} 设面密度$\mu$为常数。 质量$M = \int_a^b \mu y \dif x$。静力矩 \[M_x = \frac{1}{2} \mu \int_a^b y^2 \dif x, M_y = \mu \int_a^b xy \dif x\] 因此质心坐标为 \[\overline{x} = \frac{\int_a^b xy \dif x}{\int_a^b y \dif x}, \overline{y} = \frac{\frac{1}{2} \int_a^b y^2 \dif x}{\int_a^b y \dif x}\] 对极坐标方程$\rho = \rho(\theta)$,质量微元的质心坐标为 \[\dif M_x = \frac{2}{3}\rho(\theta)\sin \theta \dif \theta, \dif M_y = \frac{2}{3} \rho(\theta) \cos \theta \dif \theta\eqper\]