Files
MathematicalAnalysis/07函数的积分.tex
2022-12-03 11:35:32 +08:00

362 lines
17 KiB
TeX
Raw Blame History

This file contains ambiguous Unicode characters
This file contains Unicode characters that might be confused with other characters. If you think that this is intentional, you can safely ignore this warning. Use the Escape button to reveal them.
\chapter{函数的积分}
\section{积分的概念}
问题来源:求曲边梯形的面积。方法:将所求区域分割为小长方形、将面积叠加来逼近。
\begin{definition}
$f: [a,b] \to \realnum$,如果$\exists A \in \realnum$使得$\forall \varepsilon > 0, \exists \delta > 0$,对于区间$[a,b]$上任意有限分割$T: a = x_0 < x_1 < x_2 < \cdots < x_n = b$,记分割宽度$\Vert T \Vert = \max \limits_{i = 1, 2, \cdots, n} \Delta x_i, \Delta x_i = x_i - x_{i-1}, i = 1, 2, \cdots, n$。只要$\Vert T \Vert < \delta$,都有
\[\left| \sum_{i = 1}^n f(c_i) \Delta x_i = A \right| < \varepsilon\]
其中$c_i \in [x_{i-1}, x_i]$任取,$i = 1, 2, \cdots, n$
这时称$f$$[a,b]$上Riemann可积记为$f \in R[a,b]$,并记
\[\tolim{\Vert T \Vert}{0} \sum_{i=1}^n f(c_i) \Delta x_i = A = \int_a^b f(x) \dif x\]
称为$f$$[a,b]$上的积分值,$a$称为积分下限,$b$称为积分上限。
\end{definition}
\begin{proposition}[积分的线性性质]
$f, g \in R[a, b]$$\alpha, \beta \in \realnum$,则
\[\alpha f + \beta g \in R[a,b]\]
\[\int_a^b [\alpha f(x) + \beta g(x)] \dif x = \alpha \int_a^b f(x) \dif x + \beta \int_a^b g(x) \dif x\eqper\]
\end{proposition}
\begin{proof}
任取$[a,b]$上有限分割$T: a = x_0 < x_1 < x_2 < \cdots < x_n = b$。令$\Delta x_i = x_i - x_{i-1}$$\forall c_i \in [x_{i-1}, x_i], i = 1, 2, \cdots, n$,考虑相应的和式
\[\sum_{i=1}^n [\alpha f(c_i) + \beta g(c_i)] \Delta x_i = \alpha \sum_{i=1}^n f(c_i) \Delta x_i + \beta \sum_{i=1}^n g(c_i) \Delta x_i\]
$\Vert T \Vert \max \limits_{i = 1, 2, \cdots, n} \Delta x_i$。令$\Vert T \Vert \to 0$。等式右侧有极限$\alpha \dint_a^b f(c_i) \Delta x_i + \beta \dint_a^b g(c_i) \Delta x_i$。因此左侧有相同的极限,依照定义$\alpha f + \beta g \in R[a,b]$
\[\int_a^b [\alpha f(x) + \beta g(x)] \dif x = \alpha \int_a^b f(x) \dif x + \beta \int_a^b g(x) \dif x\eqper\]
\end{proof}
\begin{proposition}[积分的保号性质]
$f \in R[a,b]$,且$f \geq 0$,则
\[\int_a^b f(x) \dif x \geq 0 \eqper\]
\end{proposition}
\begin{corollary}[积分的保序性质]
$f, g \in R[a,b]$,且$f \geq g$,则
\[\int_a^b f(x) \dif x \geq \int_a^b g(x) \dif x \eqper\]
\end{corollary}
\begin{corollary}
$\vert f \vert, f \in R[a,b]$,则
\[\left| \int_a^b f(x) \dif x \right| \leq \int_a^b \vert f(x) \vert \dif x \eqper\]
\end{corollary}
\begin{proposition}[积分的区间可加性质]
$a < c < b$,则
\[f \in R[a,b] \Leftrightarrow f \in R[a,c] \text{} f \in R[c,b]\]
这时有
\[\int_a^b f(x) \dif x = \int_a^c f(x) \dif x + \int_c^b f(x) \dif x\eqper\]
\end{proposition}
我们规定:
\[\int_a^a f(x) \dif x = 0,\quad \int_b^a f(x) \dif x = -\int_a^b f(x) \dif x\eqper\]
\begin{corollary}
\[\int_a^b f(x) \dif x + \int_b^a f(x) \dif x = \int_a^a f(x) \dif x\eqper\]
\end{corollary}
\begin{corollary}
\[\int_a^c f(x) \dif x = \int_a^b f(x) \dif x + \int_b^c f(x) \dif x\eqper\]
\end{corollary}
\section{定积分的计算}
\begin{enumerate}
\item 利用定义:为简化计算通常取均匀分割
\[T: \Delta x = \frac{b-a}{n}, x_i = a + i\Delta x, i = 0, 1, \cdots, n\]
则可以取$c_i = x_i$,于是有
\[\int_a^b f(x) \dif x = \tolim{n}{\infty} \sum_{i=1}^n f(x_i) \Delta x\]
\item 借助几何定义:$f(x)$$x$轴上方围城的的面积$-$ $f(x)$$x$轴下方围成的面积。
\end{enumerate}
\begin{example}
$f_1(x) \equiv c, x \in [a,b]$,求$\int_a^b f(x) \dif x$
\end{example}
\begin{proof}[解]
取分割$\Delta x = \dfrac{b-a}{n}$$x_i = a + i \Delta x$。则分割宽度$\Vert T \Vert = \dfrac{b-a}{n}$。因此$\Vert T \Vert \to 0 \Leftrightarrow n \to \infty$。考察分割时函数的和式
\[\sum_{i=1}^n f(x_i) \Delta x = \sum_{i=1}^n c \Delta x = c\sum_{i=1}^n \Delta x = c(b-a)\]
因此
\[\int_a^b f(x) \dif x = \tolim{n}{\infty} \sum_{i=1}^n f(x_i) \Delta x = c(b-a)\]
\[\int_a^b c \dif x = c(b-a) \eqper \qedhere\]
\end{proof}
\begin{corollary}[积分的估值性质]
$f \in R[a,b]$$m \leq f(x) \leq M$,则
\[m(b-a) \leq \int_a^b f(x) \dif x \leq M(b-a)\eqper\]
\end{corollary}
\begin{theorem}[Newton-Leibniz公式]
设函数$f$$[a,b]$上可积,且在$(a,b)$上有原函数$F$,如果$F$$(a,b)$上连续,那么必有
\[\int_a^b f(x) \dif x = F(b) - F(a)\eqper\]
其中$F(b) - F(a)$也记为$\eval{F(x)}_a^b$
\end{theorem}
上面的定理中的式子也可以写成:
\[\int_a^b \deriv{F}(x) \dif x = \int_a^b \dif F(x) = \eval{F(x)}_a^b\eqper\]
\begin{proof}
$[a,b]$上均匀分割$T: a = x_0 < x_1 < x_2 < \cdots < x_n = b$,其中$x_i = a + i \Delta x, i = 0,1, \cdots, n, \Delta x = \dfrac{b - a}{n}$。这时有
\[F(b) - F(a) = \sum_{i=1}^n [F(x_i) - F(x_{i-1})]\]
在每个区间上应用Lagrange中值定理
\[F(x_i) - F(x_{i-1}) = \deriv{F}(c_i) \Delta x, c_i \in (x_{i-1}, x_i)\]
已知$\deriv{F} = f \in R[a,b]$,因此
\[\tolim{n}{\infty} \sum_{i=1}^n f(c_i) \Delta x = \int_a^b f(x) \dif x\]
这说明
\[F(b) - F(a) = \int_a^b f(x) \dif x\eqper \qedhere\]
\end{proof}
因此可以将求可积函数$f$的积分问题转化为了求$f$的原函数的问题。
\section{可积函数的性质}
目的:寻找可积函数的特性,寻找函数可积的判别条件。
\begin{proposition}[可积函数的有界性]
$f \in R[a,b]$,则$f$$[a,b]$上有界。
\end{proposition}
\begin{proof}
$\int_a^b f(x) \dif x = A$,根据积分的定义,存在均匀分割
\[T: x_i = a + i\Delta x, i = 0, 1, \cdots, n, \Delta x = \frac{b - a}{n}\]
使得
\[\left|\sum_{i=1}^n f(c_i) \Delta x - A\right| < 1, c_i \in [x_{i-1}, x_i]\text{任取}, i = 1, 2, \cdots, n\]
由此导出
\[\left|\sum_{i=1}^n f(c_i) \Delta x \right| < \left|\sum_{i=1}^n f(c_i) \Delta x - A\right| + \vert A \vert < 1 + \vert A \vert\]
因此
\[\left|\sum_{i=1}^n f(c_i) \right| \leq \frac{1 + \vert A \vert}{\Delta x}\]
进一步有
\[\vert f(c_i) \vert \leq \left| \sum_{i=1}^n f(c_i) \right| + \left| \sum_{i=2}^n f(c_i)\right| \leq \frac{1 + \vert A \vert}{\Delta x} + \left| \sum_{i=2}^n f(x_i) \right|\]
\[\vert f(x) \vert \leq \frac{1 + \vert A \vert}{\Delta x} + \left|\sum_{i\neq 1}^n f(x_i)\right| = M_1, \forall x \in [x_0, x_1]\]
类似地可以得到
\begin{align*}
\vert f(x) \vert \leq \frac{1 + \vert A \vert}{\Delta x} + \left|\sum_{i\neq 2}^n f(x_i)\right| & = M_2, \forall x \in [x_1, x_2]\\
\vdots & \\
\vert f(x) \vert \leq \frac{1 + \vert A \vert}{\Delta x} + \left|\sum_{i\neq n}^n f(x_i)\right| & = M_n, \forall x \in [x_{n-1}, x_n]
\end{align*}
将这$n$个式子综合起来就可以得到
\[\vert f(x) \vert \leq \max \{M_1, \cdots, M_n\}, \forall x \in [a,b] \eqper \qedhere\]
\end{proof}
\begin{remark}
有界是可积的必要条件,但不是充分条件。$f$$[a,b]$上有界未必可积例如Dirichlet函数$D(x)$
\end{remark}
\begin{proposition}[连续函数的可积性]
$C[a,b] \subset R[a,b]$
\end{proposition}
\begin{corollary}[积分中值定理]
$f,g \in C[a,b]$,且$g(x)$不变号,则$\exists c \in [a,b]$使
\[\int_a^b f(x)g(x) \dif x = f(c) \int_a^b g(x) \dif x\eqper\]
特例:设$f \in C[a,b]$,则$\exists c_0 \in [a,b]$使得
\[f(c_0) = \frac{1}{b-a} \int_a^b f(x) \dif x\]
这称为$f$在区间$[a,b]$上的平均值。
\end{corollary}
\begin{proof}
不妨设$g(x) \geq 0$,由保号性$\int_a^b g(x) \dif x \geq 0$。同时已知$f \in C[a,b]$,根据最值性质,存在$m = \min \limits_{a \leq x \leq b} f(x) , M = \max \limits_{a \leq x \leq b} f(x)$。这导出
\[mg(x) \leq f(x)g(x) \leq Mg(x), x \in [a,b]\]
应用积分的保序性与线性性质有
\[m \int_a^b g(x) \dif x \leq \int_a^b f(x)g(x) \dif x \leq M \int_a^b g(x) \dif x\]
不妨设$\dint_a^b g(x) \dif x > 0$,那么上式导出
\[m \leq \frac{\dint_a^b f(x)g(x) \dif x}{\dint_a^b g(x) \dif x} \leq M\]
由连续函数介质性质$\exists c \in [a,b]$使得
\[f(c) = \frac{\dint_a^b f(x)g(x) \dif x}{\dint_a^b g(x) \dif x} \eqper \qedhere\]
\end{proof}
\section{微积分基本定理}
变上限积分:设$f \in R[a,b]$,则$\forall x \in [a,b], f \in R[a,x]$。定义
\[F(x) = \int_a^x f(t) \dif t\]
由此得到函数$F: [a,b] \to \realnum$
记号约定:
\[C^n (a,b) = \{f \in C(a,b) \mid f^{(n)} \in C(a,b)\}\\
C^n [a,b] = \{f \in C[a,b] \mid f^{(n)} \in C[a,b]\}\]
\begin{theorem}
$f$$[a,b]$上可积,那么带变动上限的积分$F(x) = \int_a^x f(t) \dif t$$[a,b]$上连续。
\end{theorem}
\begin{proof}
任取$x, x + \Delta x \in [a,b], \Delta x > 0$
\begin{align*}
F(x + \Delta x) - F(x) & = \int_a^{x+\Delta x} f(t) \dif t - \int_a^x f(t) \dif t\\
& = \int_a^{x + \Delta x} f(t) \dif t + \int_x^a f(t) \dif t \\
& = \int_x^{x + \Delta x} f(t) \dif t
\end{align*}
已知可积函数有界,再由估值不等式得到
\[\vert F(x + \Delta x) - F(x) \vert \leq \int_x^{x + \Delta x} \vert f(t) \vert \dif t \leq M \Delta x\]
因此
\[\tolim{\Delta x}{0} \vert F(x + \Delta x) - F(x) \vert = 0\]
因此$F(x)$连续。
\end{proof}
\begin{theorem}
设函数$f$$[a,b]$上可积且连续,那么$F$可导且
\[\deriv{F}(x) = f(x)\eqper\]
\end{theorem}
\begin{proof}
已知
\[F(x + \Delta x) - F(x) = \int_x^{x + \Delta x} f(t) \dif t\]
$f \in C[a,b]$,则可应用积分中值定理:$\exists c \in (x, x + \Delta x)$满足
\[F(x + \Delta x) - F(x) = \int_x^{x + \Delta x} f(t) \dif t = f(c) \Delta x\]
\[\frac{F(x + \Delta x) - F(x)}{\Delta x} = f(c) \quad (\Delta x \neq 0)\]
$\Delta x \to 0$,则$c \to x$,进而$f(c) \to f(x)$
\end{proof}
结论:设$f \in R[a,b]$,则$F(x) = \int_a^x f(t) \dif t \in C[a,b]$。又若$f \in C[a,b]$,则$F \in C^1 [a,b]$$\deriv{F}(x) = f(x)$$\forall x \in [a,b]$。这就是下面的
\begin{theorem}[微积分基本定理]
$f \in C[a,b]$,则
\[\frac{\dif}{\dif x} \int_a^x f(t) \dif t = f(x), \forall x \in [a,b]\]
或写成
\[\dif \int_a^x f(t) \dif t = f(x) \dif x, \forall x \in [a,b] \eqper\]
\end{theorem}
\begin{theorem}[Newton-Leibniz公式]
$F \in C^1 [a,b]$,则
\[\int_a^b \deriv{F}(x) \dif x = \eval{F(x)}_a^b\]
或写成
\[\int_a^b \dif F(x) = \eval{F(x)}_a^b\eqper\]
\end{theorem}
\begin{remark}
考虑变下限积分的导数:若$f$连续,
\[\frac{\dif}{\dif x} \int_x^c f(t) \dif t = \frac{\dif }{\dif x} \left[-\int_c^x f(t) \dif t\right] = -f(x)\eqper\]
\end{remark}
\begin{example}
$\tolim{x}{0} \dfrac{1}{x^3} \dint_0^x tf(t) \dif t$,其中$f$满足$f(0) = 0$,且$\deriv{f}(0)$存在。
\end{example}
\begin{proof}[解]
考虑应用L'Hospital法则
\[\frac{\dif}{\dif x} \int_0^x tf(t) \dif t = x f(x)\]
因此
\begin{align*}
\text{所求} & = \tolim{x}{0} \frac{1}{\deriv{\left(x^3\right)}} \deriv{\left(\int_0^x tf(t) \dif t\right)} = \tolim{x}{0} \frac{xf(x)}{3x^2}\\
& = \frac{1}{3} \tolim{x}{0} \frac{f(x)}{x} = \frac{1}{3} \tolim{x}{0} \frac{f(x) - f(0)}{x - 0} = \frac{\deriv{f}(0)}{3} \qedhere
\end{align*}
\end{proof}
\begin{example}
$f \in C[a,b], u(t), v(t)$可导且$a \leq u(t), v(t) \leq b$。计算导数
\[\frac{\dif }{\dif t}\int_{v(t)}^{u(t)} f(x) \dif x\eqper\]
\end{example}
\begin{proof}[解]
\[F(u) = \int_a^u f(x) \dif x\]
$\deriv{F}(u) = f(u)$
因此有
\begin{align*}
\int_v^u f(x) \dif x & = \int_v^a f(x) \dif x + \int_a^u f(x) \dif x\\
& = \int_a^u f(x) \dif x - \int_a^v f(x) \dif x\\
& = F(u) - F(v)
\intertext{应用链式法则}
\frac{\dif }{\dif t} \int_{v(t)}^{u(t)} f(x) \dif x & = \frac{\dif}{\dif t} [F(u) - F(v)]\\
& = \deriv{F}(u)\deriv{u} - \deriv{F}(v) \deriv{v}\\
& = f(u(t))\deriv{u}(t) - f(v(t))\deriv{v}(t) \eqper\qedhere
\end{align*}
\end{proof}
\section{分部积分与换元}
\subsection{分部积分}
分部积分公式
\[\int_a^b u(x) \deriv{v}(x) \dif x = \eval{u(x) v(x)}_a^b - \int_a^b v(x) \deriv{u}(x) \dif x\]
或者可以写成
\[\int_a^b u(x) \dif [v(x)] = \eval{u(x) v(x)}_a^b - \int_a^b v(x) \dif [u(x)]\]
\begin{example}
$I = \dint_0^\pi x^3 \sin x \dif x$
\end{example}
\begin{proof}[解]
考虑应用分部积分。取$u = x^3, v = -\cos x$
\begin{align*}
I & = \eval{-x^3 \cos x}_0^\pi + 3 \int_0^\pi x^2 \cos x \dif x = \pi^3 + 3 \int_0^\pi x^2 \cos x \dif x\\
& = \pi^3 + 3\left(\eval{x^2 \sin x}_0^\pi - 2\int_0^\pi x \sin x \dif x\right)\\
& = \pi^3 + 3\times 2 \int_0^\pi x \dif \cos x\\
& = \pi^3 + 6 \left(\eval{x \cos x}_0^\pi - \int_0^\pi \cos x \dif x\right)\\
& = \pi^3 + 6 \left(-\pi - \eval{\sin x}_0^\pi\right)\\
& = \pi^3 - 6\pi \eqper\qedhere
\end{align*}
\end{proof}
分部积分的应用:设$f$$[a,b]$上所需的导数均存在。那么做分部积分
\begin{equation*}
f(x) = f(a) + \int_a^x \deriv{f}(t) \dif t \tag{1} \label{积分Taylor公式1}
\end{equation*}
同时注意到
\begin{align*}
\int_a^x f(t) \dif t & = \int_a^x \deriv{f}(t) \dif (t - x)\\
& = \eval{(t - x) \deriv{f}(t)}_a^x - \int_a^x (t-x)f^{\prime \prime}(t) \dif t\\
& = (x-a) \deriv{f}(a) - \int_a^x (t-x)f^{\prime \prime} (t) \dif t \tag{2} \label{积分Taylor公式2}
\end{align*}
\eqref{积分Taylor公式2}式带回\eqref{积分Taylor公式1}式得到
\[f(x) = f(a) + \deriv{f}(a) (x-a) + \int_a^x (x-t)f^{\prime \prime} (t) \dif t\]
类似地有
\begin{align*}
\int_a^x (x-t)f^{\prime \prime} (t) \dif t & = -\frac{1}{2} \int_a^x f^{\prime \prime} (t) \dif \left[(t-x)^2\right]\\
& = -\frac{1}{2} \left(\eval{\left((t-x)^2 f^{\prime \prime} (t)\right)}_a^x - \int_a^x (t-x)^2 f^{\prime \prime \prime} (t) \dif t\right)\\
& = \frac{1}{2} (x-a)^2 f^{\prime \prime} (a) + \frac{1}{2} \int_a^x (t-x)^2 f^{\prime \prime \prime} (t) \dif t \tag{3} \label{积分Taylor公式3}
\end{align*}
\eqref{积分Taylor公式3}式带回\eqref{积分Taylor公式2}式中,有
\[f(x) = f(a) + \deriv{f}(a) (x-a) + \frac{1}{2} (x-a)^2 f^{\prime \prime}(a) + \frac{1}{2}\int_a^x (x-t)^2 f^{\prime \prime \prime}(t) \dif t\]
不断如此重复,我们有
\begin{theorem}[带积分余项的Taylor公式]
设函数$f$$(a,b)$上有直到$n+1$阶的连续导函数,那么对任意固定的$x_0 \in (a,b)$,我们有
\[f(x) = f(x_0) + \frac{1}{1!}\deriv{f}(x_0) (x-x_0) + \cdots + \frac{1}{n!}f^{(n)}(x_0)(x-x_0)^n + R_n(x)\]
其中
\[R_n(x) = \frac{1}{n!}\int_{x_0}^x (x-t)^n f^{(n+1)}(t) \dif t, x \in (a, b)\eqper\]
\end{theorem}
\subsection{定积分换元法}
\begin{theorem}
$f \in C(I)$$I$为区间,$\varphi \in C^1 [\alpha, \beta]$,且$\varphi([\alpha, \beta]) \subset I$。令$\varphi(\alpha) = a, \varphi(\beta) = b$,则
\[\int_a^b f(x) \dif x = \int_\alpha^\beta f(\varphi(t))\deriv{\varphi}(t) \dif t\eqper\]
\end{theorem}
\begin{remark}
不定积分换元公式中$x = \varphi(t)$要存在反函数,而定积分的换元$x = \varphi(t)$并不要求单调性或反函数的存在性,只要函数$\varphi$的值域落在$f$的连续区间内(不必完全在$[a,b]$内)。
\end{remark}
\begin{proof}
$F(u) = \dint_a^u f(x) \dif x$,则$\deriv{F}(u) = f(u) \in C(I)$。已知$\varphi \in C^1 [a,b]$,且$\varphi([\alpha, \beta]) \subset I$,应用链式法则求导公式
\[\frac{\dif}{\dif t}[F(\varphi(t))] = \deriv{F}(\varphi(t))\deriv{\varphi}(t) \in C[\alpha, \beta]\]
再应用Newton-Leibniz公式
\[\int_\alpha^\beta f(\varphi(t))\deriv{\varphi}(t) \dif t = \eval{F(\varphi(t))}_\alpha^\beta = \int_{\varphi(\alpha)}^{\varphi(\beta)} f(x) \dif x = \int_a^b f(x) \dif x\eqper\qedhere\]
\end{proof}
\subsubsection{对称区间积分}
$f \in R[-a,a]$。由区间可加性
\[\int_{-a}^a f(x) \dif x = \int_0^a f(x) \dif x + \int_{-a}^0 f(x) \dif x \tag{1} \label{对称区间积分1}\]
在区间$[-a,0]$的积分中引入换元$x = -t$,则
\[\dif x = - \dif t, x(0) = 0, x(-a) = a\]
因此
\[\int_{-a}^0 f(x) \dif x = - \int_a^0 f(-t) \dif t = \int_0^a f(-x) \dif x \tag{2} \label{对称区间积分2}\]
\eqref{对称区间积分2}式带入\eqref{对称区间积分1}式,得到
\[\int_{-a}^a f(x) \dif x = \int_0^a f(x) \dif x + \int_0^a f(-x) \dif x\eqper\]
因此对函数$f \in [-a,a]$
\begin{enumerate}
\item$f$为奇函数,则$\dint_{-a}^a f(x) \dif x = 0$
\item$f$为偶函数,则$\dint_{-a}^a f(x) \dif x = 2 \dint_0^a f(x) \dif x$
\end{enumerate}
\subsubsection{周期函数积分}
$f \in C(-\infty, + \infty)$有周期$T > 0$。由区间可加性
\[\int_a^{a+T} f(x) \dif x = \int_a^0 f(x) \dif x + \int_0^T f(x) \dif x + \int_T^{a+T} f(x) \dif x \tag{1} \label{周期函数积分1}\]
引入换元$x = t + T$,那么
\[\dif x = dif t, x(0) = T, x(a) = a + T\]
因此
\[\int_T^{a+T} f(x) \dif x = \int_0^a f(t + T) \dif t = \int_0^a f(t) \dif t \tag{2} \label{周期函数积分2}\]
\eqref{周期函数积分2}式带入\eqref{周期函数积分1}式中,得到
\[\int_a^{a+T} f(x) \dif x = \int_a^0 f(x) \dif x + \int_0^T f(x) \dif x + \int_0^a f(x) \dif x = \int_0^T f(x) \dif x \text{} \forall a \in \realnum\text{成立。}\]